Cymraeg yn hanfodol

Gofynion newydd Cymdeithas yr Iaith mewn cymunedau Cymraeg.

Mae Cymdeithas yr Iaith wedi lansio cyfnod newydd o bwyso ar gyrff cyhoeddus yn ein cymunedau Cymraeg. Galwir arnynt i gymryd camau penodol er mwyn sicrhau bod yr iaith Gymraeg yn dod yn rhan hanfodol o’u holl waith. Yn y pendraw, golyga hyn eu bod yn troi i fod yn gyrff sydd yn gweithredu trwy gyfrwng y Gymraeg, gan gyfieithu i'r Saesneg yr hyn sy'n angenrheidiol i sicrhau na chaiff trigolion di-Gymraeg eu hamddifadu o wasanaethau.

Dwyieithrwydd Cymraeg

Mae'r Proclamasiwn yn galw'r nod hwn yn ‘Ddwyieithrwydd Cymraeg’. Golyga hyn wyrdroi'r drefn bresennol o ddwyieithrwydd Saesneg, lle bo cyrff fel Cynghorau Sir, Asiantaethau Cyhoeddus a Cholegau Addysg yn cyflawni bron y cyfan o'u gwaith yn Saesneg gan ddibynnu ar gyfieithu er mwyn cyflwyno delwedd ddwyieithog i’r cyhoedd. O dan y drefn newydd o gyfieithu ar gyfer y di-Gymraeg, cofnodid cost cyfieithu fel gwariant ar y Saesneg.

Pa Ardaloedd?

Trwy lansio’r proclamasiwn ‘Cymraeg yn Hanfodol’ nid yw Cymdeithas yr Iaith yn ceisio dynodi un ‘Fro Gymraeg’ benodedig. Yn hytrach, amlinellir trefn ieithyddol newydd ar gyfer gweinyddiaeth gyhoeddus yng Nghymru. Mae’r nod o ‘Ddwyieithrwydd Cymraeg’ yn un y gall pob corff anelu tuag ato.

Serch hynny, o ganlyniad i wahaniaethau rhwng ardaloedd, mae’n anochel y bydd rhai cyrff yn symud yn gynt na’i gilydd. Ar hyn o bryd, disgwyliwn i’r cyrff cyhoeddus hynny sydd yn gwasanaethau llawer o'n cymunedau Cymreiciaf, i ddechrau gweithredu polisi o'r fath yn syth - er mwyn gwneud y Gymraeg yn hanfodol i fywyd cyhoeddus ynddynt. Gall fod amser maith iawn cyn bod cymunedau eraill yn barod i ddilyn yr un llwybr.

Lansiad

Cafodd y cyfnod newydd hwn o bwyso ar gyrff cyhoeddus ei lansio trwy osod y proclamasiwn 'Cymraeg yn hanfodol' ar dri adeilad cyhoeddus mewn tri gwahanol rhan o Gymru:

Caerfyrddin - ar bencadlys Cyngor Sir Caerfyrddin. Yn ôl eu polisi iaith, dywed y Cyngor eu bod yn ceisio ‘cynyddu cyfleon gwneud defnydd o'r Gymraeg yn y gweithle’. Mewn geiriau eraill, Saesneg yw iaith y weinyddiaeth, ond caniateir y Gymraeg rhwng oedolion cydsynus. Byddwn yn galw ar gynghorau sir fel Caerfyrddin am bolisi sydd yn symud at weinyddu trwy gyfrwng y Gymraeg.

Bangor – wrth fynedfa Ysbyty Gwynedd ym Mhenrhosgarnedd. Mae llawer o asiantaethau cyhoeddus nad sy'n atebol i etholwyr wedi cymryd drosodd gwasanaethau. Disgwyliwn i'r rhain symud yn awr tuag at weithio trwy gyfrwng y Gymraeg gan gyfieithu ond yn ôl yr angen.

Aberystwyth - ar swyddfa Coleg Ceredigion. Yn lle ceisio ‘cynyddu nifer y cyrsiau unigol Cymraeg’, disgwyliwn i Golegau Addysg yn ein cymunedau Cymraeg, i symud tuag at bolisi syml o wneud y Gymraeg yn hanfodol i bob cwrs. Hynny yw, ni bydd myfyriwr yn derbyn cymhwyster heb arddangos ei allu i gyflawni ei waith yn Gymraeg. Mae’r colegau hyn yn darparu gweithwyr ar gyfer llu o wasanaethau cyhoeddus, ac felly mae eu swyddogaeth yn un allweddol

Pwyswch yma i lawrlwytho copi o'r Proclamasiwn (pdf - 52kb)

Pwyswch yma i lawrlwytho copi o'r ddogfen gefndir (pdf - 80kb)